|
مقدمه : هدايت قرآن
بسم الله الرحمن الرحیم
ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ ﴿بقرة2﴾
" اين كتاب بيهيچ شك راهنماي پرهيزگاران است"
بی شک كتابهای آسماني و كلام زندهي خداوند، در هر عصر و دورهای برای راهنمايی انسانها نازل شده است مخصوصاَ کسانی كه به لایههای باطنیتر این کتب مقدس نفوذ کرده و در مفاهیم كلام وحي تعمق میكنند، آن را الگوي زندگي خويش قرار داده و به آن عمل میکنند. از آنجا که کلام الهی پاسخگوی همه نیازهای بشر است. هر آنچه كه انسان در طول زندگي زميني خود و همچنین در جهانهاي پس از اين به آن نياز دارد را ميتوان در آن یافت و به خیل هدایت یافتگان تاریخ پیوست.
در اين ميان، قرآن کریم که آخرين كتاب وحي و كاملترين آنهاست و سرشار از حكمت، خرد، پند و موعظه، بالاترين محك و ميزان برای حقانیت تعالیم الهی نیز هست . كتابي زنده و هدایتکننده كه از طریق بیان، اصول و قواعد، تمثيلها، داستانها و حكايات گوناگون، میتواند بینش انسان را نسبت به موجودیت خود، شیوه و نوع زندگی، اهداف و تعیین مسیرش بالا ببرد. كتابي كه در آن همه چيز به روشني و تفصیل بيان شده است، حدود الهي در آن معلوم گرديده، و راه از بيراه به وضوح مشخص شده است، كتابي كه با يادآوري و مرور عاقبت پيشينيان و سرنوشت گمراهان، درسهايي عبرت آموز به انسان راه گمكرده و نيازمندبه هدايت، در عصر حاضر ميدهد.
كِتَابٌ فُصِّلَتْ آيَاتُهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِّقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿فصلت3﴾
"كتابى است كه آيات آن به تفصيل بیان شده است. قرآنى به زبان عربى براى مردمى كه میدانند."
به راستي چرا در عصري كه ما در آن زندگي ميكنيم، تا به اين حد، زندگي انسان در مشكلات و مسائل گوناگون پيچيده شده است و با همهي تلاشي كه به كار ميگيرد كمتر از زندگي خود لذت ميبرد و كمتر روي آرامش را به خود ميبيند؟ چرا طبيعت، زمين و آسمان رو در روي انسان ايستاده است و از هر سو بر او تازيانه ميزند؟ اخبار سيلها، زلزلهها و طوفانهای عجیب و بیسابقه که هر روز شاهد وقوع آنها هستیم ، ما را به فكر وامیدارد كه به راستي چرا طبيعت چنين ميكند؟ از سویی دیگر بیماری، ترس و نگرانی، انواع فشارها و نومیدیها ما را در محاصره خود گرفتهاند. در صورتيكه همهي ما ميدانيم، بياذن خداوند و بدون خواست او حتي برگی از شاخهاي فرو نميافتد. پس چرا چنين است و اينگونه ميشود؟
قرآن كريم در اينباره ميفرمايد:
فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنبِهِ فَمِنْهُم مَّنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِبًا وَمِنْهُم مَّنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ وَمِنْهُم مَّنْ خَسَفْنَا بِهِ الْأَرْضَ وَمِنْهُم مَّنْ أَغْرَقْنَا وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ﴿عنكبوت40﴾
و همه را به گناهشان گرفتيم. پس بر بعضى از آنها طوفان ريگ فرستاديم و برخىشان را صيحه مرگبار گرفت و برخى را در زمين فرو برديم و بعضى ديگر را غرق كرديم. و اين خدا نبود كه بر ايشان ستم كرد بلكه خودشان بر خود ستم مىكردند.
ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ﴿روم41﴾
"فساد و تباهى در خشكى و دريا به سبب آنچه دستهاى مردم [از گناهان] فراهم آورده پديدار گشت، تا [سزاى] بعضى از آنچه را كردهاند به آنان بچشاند، باشد كه [به حق] بازگردند."
آیا تا کنون به این سؤال فکر کردهاید که چرا ما انسانها كمتر بركت و رحمت الهي را در زندگيمان تجربه ميكنیم؟ و چرا سعادت و خوشبختي از انسان عصر امروز رويگردان شده و از زندگي او رخت بربسته است؟ اين سئوالات و بسياري سئوالات ديگر از اين دست، انسان را به اين فكر واميدارد كه حتماً چيزي در اين ميان اشتباه است. شايد ما در مسيري انحرافي و برخلاف آنچه خداوند برايمان در نظر داشته است در حركتايم؟ چرا كه خداوند براي مخلوقاتش هيچگاه بد نميخواهد و از ذات مقدسش جز خير و خوبی و بركت چيزي بر نميآيد، و طبق نص صریح قرآن هرگز ستمي بر انسان نميرود، مگر آنكه انسان خود به خویشتن ستم کند و به عبارتی دیگر خودش چيز ديگري را به زندگي خویش فراخوانده، و در مسيري خلاف جهت و سيرالهي در حركت باشد؟
ممکن است بپرسید چگونه ممكن است انسان مرتكب اشتباهي شود، و خود موجب ستم بر خويش گردد؟
مسأله بسيار ساده است. ستم انسان به خودش معمولاً از آنجا ناشي ميشود كه راه خير و سعادت را نميشناسد و در ناآگاهی و غفلت نسبت به حقیقت وجودش زندگی میکند و در نتیجه در بيراههها گم ميشود. نشانههاي اين گمگشتگي و سرگرداني در جاي جاي زندگي انسان عصر امروز به وضوح به چشم ميخوردچرا که سايههاي ترس، وحشت، اضطراب و نااميدي، لحظهاي رهايش نميكنند،
بسیاری از ما به حقانیت قرآن و این آیه شریفه ایمان داریم که:
وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا ﴿إسراء82﴾
و از قرآن آنچه را که برای مؤمنان شفا و رحمت است نازل میکنیم ، ولي ستمگران را جز زيان نميافزايد. (اسراء82 )
اما حقیقتاً ، ما در زندگی خود چه قدر از این شفا و رحمت برخوردار هستیم ؟ با وجود این که نشانه های راه از بیراهه و هدایت از گمراهی کاملاً مشخص است اما در نهايت تأسف باید بگوییم که بیشتر ما متوجهي اين نشانهها نيستیم، و همچنان رضايت و آرامش خاطر را در ميان همين سايهها جستجو ميكنیم. حال آنكه دستیابی به آرامش، سعادت و رستگاری جز با بازگشت به سوي خداوند و برخوردار شدن از نور الهي در هيچ صورت ديگری تحققپذير نخواهد بود. ادامهي راه در تاريكي، و جستجوي نور و سعادت در ميان سايهها، اضطرابها، سردرگميها، ترديدها و... ، خود یکی از نشانههاي روشن رهگمكردگي و انحراف است. حضور خداوند و تجربهي او در زندگي با نور و روشنايي همراه است، نوري كه از بين برندهي سايهها و ترديدهاست.
وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاء حَتَّى إِذَا جَاءهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِندَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ. أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُّجِّيٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا وَمَن لَّمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِن نُّورٍ ﴿نور39 و 40﴾
"و كساني كه كافر شدند، اعمالشان چون سرابي در بياباني هموار است كه تشنه آنرا آب ميپندارد، تا چون بدان رسد آنرا چيزي نمييابد، و خدا را نزد آن مييابد و جزاي او را به تمامي ميدهد. و خدا در حسابرسي سريع است. يا مانند تاريكيهايي در درياي عميق و پهناور است كه موجي آن را ميپوشاند، و روي آن موجي ديگر است و بر فرازش ابري است. ظلمتهايي است كه بر روي يكديگر قرار گرفته است. وقتي دستش را بيرون آورد ممكن نيست كه آن را ببيند. و هر كه را خدا برايش نوري قرار نداده، او را هيچ نوري نخواهد بود."
حتي ذرهاي از اين نور ميتواند تاريكي را از سراسر زندگي ما از بين ببرد و مسير زندگي مان را تغيير دهد. اما چنين تغييري زمانی امكان پذير خواهد بود كه انسان در جای جای زندگي و عملكرد خود تجديد نظري جدي و عميق داشته باشد. چرايي و هدف زندگي خود را دريابد و به سوي خداوند بازگردد. راه بازگشت به سوي خداوند و هدايت شدن از طریق او، كه همان عمل بر اساس اوامر و نظرات اصلي خداوند است بهطور جامع و کامل در قرآن كريم آمده است، و به يكايك اين تعاليم راهگشا و هدايتگر به خوبي پرداخته شده است. تعاليمی کاربردی و سرنوشتساز که به عنوان مثال نمونهای از آن را میتوان در این تعلیم کلیدی جستجو کرد که انسان باید تنها و تنها خداوند را ولي و سرپرست خود قرار دهد، نه هيچ كس و هيچ چيز ديگر را ... تنها در اين صورت است كه امكان تغيير وضعيت حقیقی و باطنی انسان تحقق خواهد یافت و نظر خداوند را به سوی وي جلب خواهد کرد، در غير اين صورت زندگي او در ميان سايههاي ترس و نااميدي و دنياي اوهام و تصورات واهي و غير حقيقي از خوشبختي و سعادت سپري خواهد شد، بي آنكه حتي طعم ذرهاي كوچك و قطرهاي اندك از خوشبختي حقیقی را تجربه كرده باشد.
خداوند در قرآن كريم در آيات زيبا و اعجاز آميز آيةالكرسي چنين ميفرمايد:
اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلاَ يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَلاَ يَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ .
لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
اللّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُواْ يُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّوُرِ وَالَّذِينَ كَفَرُواْ أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
﴿بقرة 255 تا 257﴾
"خدا يكتاست و جز او معبودي نيست، زنده و پاينده است. نه چرت او را فرا ميگيرد و نه خواب او را ميربايد. هر چه در آسمانها و زمين است همه از آن اوست. كيست كه در پيشگاه او شفاعت كند؟ گذشته و آينده آنها را ميداند، و به چيزي از علم او راه نمييابند مگر به آنچه خود بخواهد. قلمرو علم و قدرتش آسمانها و زمين را فرا گرفته است و نگه داشتن آن بر او دشوار نيست. و او والاي بزرگ است. در دين اكراهي نيست. چرا كه راه از بيراه آشكار شده است. پس هر كه به طاغوت كفر ورزد و به خدا ايمان آورد، يقيناً به محكمتريم دستاويز چنگ زده است كه هرگز نخواهد گسست و خداوند شنواي داناست. خداوند سرپرست مومنان است و آنان را از تاريكيها به سمت روشنايي بيرون ميآورد. و كساني كه كافر شدند سرپرستشان طغيانگرانند كه از نور به تاريكيهايشان ميبرد، ْآنها دوزخياند و در آن جاودانند."
حال که دریافتهایم انسان عصر كنوني بيش از همهي زمانهای دیگر نيازمند راهنمايي و هدايت الهی است و هيچ هدايتي نيز مانند كلام خداوند، زنده و كامل و همه جانبه نيست. باز این سؤال پیش میآید که چرا با وجود این که قرآن را بسیار میخوانیم و به آن ایمان داریم اما باز آن طور که باید و شاید نمیتوانیم شرایط کنونی خود را با اهداف و تعالیم قرآنی منطبق کنیم و پاسخ سؤالات خود را از میان حجم انبوه آیات آن بیرون بیاوریم . شاید به دلیل کمبود وقت و زندگی ماشینی ، حتی فرصت مطالعه کافی در مورد آیاتی که پیرامون یک موضوع واحد در قرآن وجود دارد را نیابیم .
اینجا بود که لزوم گردآوری مجموعه آیاتی که پیرامون یک موضوع مشخص در قرآن وجود دارند را احساس کردیم و سعی کردیم در حد توان و بضاعت خود موضوعات مهم و اساسی که بشر امروز برای چشیدن طعم هدایت قرآنی به آن نیازمند است را از لابه لای آیات نورانی قرآن کریم بیرون بکشیم و در معرض مطالعه و تعمق جدی تر جویندگان قرار دهیم .
البته ما به این موضوع یقین داریم که قرآنی که پیش روی ماست، دقیقاً با همین تقسیم بندی و نحوه قرار گرفتن آیات و سوره ها، دارای اعجازفراوان و مهندسی پیچیده و شگفت آوری است که در کتابهای فراوانی شرح داده شده
قصد ما نیز از در کنار هم قرار دادن آیات، بر هم زدن نظم اصلی آیات نبوده اما از آنجا که قرآن از نظر موضوعی ، فصل بندی کاملاَ مجزا و قابل تفکیکی ندارد و مفاهیم عمیق و تعالیم معجزه آسای آن در میان آیات و سوره های مختلف گنجانده شده ، در این مجموعه سعی شده است که با فصل بندی موضوعی قرآن کریم و گردآوری و دسته بندی آیات همسو و قرار دادن آنها در کنار هم زمینه دستیابی سریع تر و جامع تر مطالب برای پژوهندگان مشتاق قرآن در موضوعاتی مانند هدف خلقت، آفرینش هستي، آفرينش انسان، علل و چگونگي هدایت و گمراهي انسان، بررسي عاقبت پيشينيان، چگونگي هشدارها بشارتها و اعلامهاي خداوند، آیات و نشانههای الهی، اوامر و نظرات اصلی خداوند، لعن و عذاب الهی و وقوق قطعی قیامت و ...ایجاد شود و زمینهای را فراهم آورد تا به مفاهیم بنیادی و زیر بنایی کلام وحی دست یابیم و نور کلام الهی را به زندگيمان فراخوانيم. همچنین با عمل بر اساس اوامر و نظرات خداوند دعوت الهی را لبیک گفته و شاهد بارشهای فیض و برکات الهی در زندگیمان باشيم. امید که هر چه بیشتر و محکم تر به ریسمان هدايت الهی چنگ زنیم و نزدیکترین، هموارترین و مطمئنترین راه که صراط مستقیم قرب به خداوند است را بيابیم.
...وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى ﴿طه47﴾
" ...پس سلام بر كسي كه تابع هدايت باشد."
کاوشگران نور
دریافت فایل صوتی
بازگشت
Share
|
