|
هدایت و گمراهی انسانها : (بخش هدایت)
...وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى ﴿طه47﴾
... و درود بر آن كس كه از هدايت پيروي كند. (طه47)
انسانها یا بر هدایتند یا در گمراهی
قُلْ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ
﴿سبأ24﴾
بگو: كيست كه شما را از آسمانها و زمين روزى مىدهد؟ بگو: خداى، و در حقيقت ما و شما يا بر هدايتيم يا در گمراهى آشكار. (سبا24)
راه هدایت از گمراهی ، آشکار است
لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿بقرة256﴾
در دين اجباري نيست چرا كه راه از بيراهه آشكار شده است. پس هر كه به طاغوت كفر ورزد و به خدا ايمان آورد، يقيناً به محكمترين دستاويز دست آويخته است كه هرگز نخواهد گسست، و خداوند شنواي داناست. (بقره256)
بخش اول : هدایت
هدایت ، از جانب خدا و به فرمان خداست
... وَاللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَهُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ ﴿أحزاب4﴾
خدا حقيقت را مىگويد و او به راه [راست] هدايت مىكند. (احزاب4)
قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى ﴿طه50﴾
گفت: پروردگار ما كسي است كه آفرينش هر چيزي را به او عطا كرده سپس هدايتش نموده است. (طه50)
الَر كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ ﴿إبراهيم1﴾
الف، لام، را. [اين] كتابي است كه آن را به سوي تو نازل كرديم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاريكيها به سوي روشنايي در آوري، به راه آن شكستناپذير ستوده. (ابراهيم1)
...قُلْ إِنَّ هُدَى اللّهِ هُوَ الْهُدَىَ وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ ﴿أنعام71﴾
بگو: بيگمان هدايت خدا هدايت [حقيقي] است، و ما دستور داریم كه تسليم پروردگار جهانيان باشيم. (انعام 71)
الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى ﴿أعلى2﴾ وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى ﴿أعلى3﴾
همان كه آفريد و سامان داد، و آن كه تقدير كرد و هدايت نمود، (اعلی 2 و3)
إِنَّ عَلَيْنَا لَلْهُدَى ﴿ليل12﴾ وَإِنَّ لَنَا لَلْآخِرَةَ وَالْأُولَى ﴿ليل13﴾
همانا هدايت بر عهدهى ماست. و آخرت و دنيا هم متعلق به ماست (لیل 12 و13)
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَجَعَلَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا لَّعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿زخرف10﴾
آن كسى كه زمين را بسترى براى شما گردانيد و براى شما در آن راهها پديد آورد تا شما راه يابيد. (زخرف10)
الَر كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ ﴿إبراهيم1﴾
الف، لام، را. [اين] كتابي است كه آن را به سوي تو نازل كرديم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاريكيها به سوي روشنايي در آوري، به راه آن شكستناپذير ستوده. (ابراهيم1)
وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ ﴿أنبياء73﴾
و آنها را پيشواياني كرديم كه [مردم را] به فرمان ما هدايت ميكردند، و به ايشان انجام دادن كارهاي نيك و برپا داشتن نماز و اداي زكات را وحي كرديم و آنان پرستشگر ما بودند. (انبياء73
... اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَن يَشَاء وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ ﴿شورى13﴾
... خدا هر كه را بخواهد به سوى خود بر مىگزيند و هر كه را [به خدا] روى آورد به سوى خود هدايت مىكند. (شوری13)
وَلاَ تُؤْمِنُواْ إِلاَّ لِمَن تَبِعَ دِينَكُمْ قُلْ إِنَّ الْهُدَى هُدَى اللّهِ أَن يُؤْتَى أَحَدٌ مِّثْلَ مَا أُوتِيتُمْ أَوْ يُحَآجُّوكُمْ عِندَ رَبِّكُمْ قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاء وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ
﴿آلعمران73﴾
و [گفتند] جز به كسى كه دين شما را پيروى كند ايمان نياوريد بگو هدايت هدايت خداست مبادا به كسى نظير آنچه به شما داده شده داده شود يا در پيشگاه پروردگارتان با شما محاجه كنند بگو [اين] تفضل به دست خداست آن را به هر كس كه بخواهد مىدهد و خداوند گشايشگر داناست .
(آلعمران73)
وَلَن تَرْضَى عَنكَ الْيَهُودُ وَلاَ النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللّهِ هُوَ الْهُدَى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءهُم بَعْدَ الَّذِي جَاءكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللّهِ مِن وَلِيٍّ وَلاَ نَصِيرٍ ﴿بقرة120﴾
و يهود و نصارا هرگز از تو راضي نخواهند شد مگر آن كه از آيين آنها پيروي كني. بگو: بيترديد هدايت واقعي همانا هدايت خداست. و اگر پس از دانشي که تو را حاصل شده از اميال آنها پيروي کني در برابر خدا هيچ سرپرست و ياوري نخواهي داشت. (بقره120)
وَاللّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلاَمِ وَيَهْدِي مَن يَشَاء إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿يونس25﴾
بگو: آيا از معبودان شما كسي هست كه به سوي حق رهبري كند؟ بگو: خداست كه به سوي حق رهبري ميكند. پس آيا كسي كه به سوي حق رهبري ميكند سزاوارتر است مورد پيروي قرار گيرد يا كسي كه راه نمييابد مگر آن كه هدايتش كنند؟ شما را چه شده است، چگونه داوري ميكنيد؟ (يونس 35)
فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِي رَبِّي لأكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ ﴿أنعام77﴾
و چون ماه را تابان ديد، گفت: اين پروردگار من است، و چون فرو شد، گفت: اگر پروردگارم مرا هدايت نكند بيگمان از گمراهان خواهم شد. (انعام 77)
راه هدایت و گمراهی از هم جداست
وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ . فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَة.وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ.فَكُّ رَقَبَةٍ ﴿بلد10تا 13﴾
و هر دو راه [خير و شر] را بدو نمایانديم و[لى] نخواست از گردنه بالا رود و تو چه دانى كه آن گردنه [سخت] چيست . آزاد كردن بردهاى. (بلد10 تا 13)
قُلْ هَلْ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ ﴿يونس35﴾
... پس آيا كسي كه به سوي حق رهبري ميكند سزاوارتر است مورد پيروي قرار گيرد يا كسي كه راه نمييابد مگر آن كه هدايتش كنند؟ شما را چه شده است، چگونه داوري ميكنيد؟ (يونس 35)
خدا هدایت یافتگان را بهتر ميشناسد
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلاً ﴿إسراء84﴾
بگو: هر كس بر حسب ساختار روحي خود عمل ميكند، و پروردگار شما بهتر ميداند چه كسي راه يافتهتر است. (اسراء84)
إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاء وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ﴿قصص56﴾
در حقيقت تو هر كه را دوست دارى نمىتوانى [به اجبار] هدايت كنى، ليكن خداست كه هر كس را بخواهد هدايت مىكند، و او هدايت پذيران را بهتر مىشناسد. (قصص56)
وَقَالَ مُوسَى رَبِّي أَعْلَمُ بِمَن جَاء بِالْهُدَى مِنْ عِندِهِ وَمَن تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ ﴿قصص37﴾
و موسى گفت: پروردگار من بهتر مىداند چه كسى هدايت را از نزد او آورده و [بهتر مىداند] عاقبت نيك آن سرا براى چه كسى است مسلما ظالمان رستگار نمىشوند. (قصص37)
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ قُل رَّبِّي أَعْلَمُ مَن جَاء بِالْهُدَى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ ﴿قصص85﴾
بىترديد، همان كه اين قرآن را بر تو واجب كرد تو را به جايگاهت [مكه] باز مىگرداند. بگو: پروردگارم كسى را كه هدايت آورده و كسى را كه در گمراهى آشكار است بهتر مىشناسد. (قصص 85)
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ﴿قلم7﴾
بىگمان، پروردگار تو كسى را كه از راه او منحرف شده، بهتر مىشناسد، و او به راهيافتگان داناتر است. (قلم 7)
ادْعُ إِلِى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ﴿نحل125﴾
مردم را با حكمت و اندرز نيكو به راه پروردگارت فراخوان و با آنان به نیكوترين شيوه مجادله كن. بيترديد پروردگار تو به حال كسي كه از راه او منحرف شده داناتر است و هدايت يافتگان را نيز بهتر ميشناسد. (نحل125 )
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَن يَضِلُّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ﴿أنعام117﴾
مسلماً پروردگار تو بهتر ميداند چه كسي از راه او منحرف ميشود، و هم او به راه يافتگان داناتر است. (انعام 117)
قصد خداوند این نیست که همه به اجبار هدایت شوند
وَلَوْ شِئْنَا لَآتَيْنَا كُلَّ نَفْسٍ هُدَاهَا وَلَكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ﴿سجدة13﴾
و اگر مىخواستيم، به هر كسى [از روى جبر] هدايتش را مىداديم، ليكن اين سخن از جانب من حتمى شده است كه به يقين جهنم را از همه جنّيان و آدميان آكنده سازم. (سجده13)
وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى بَل لِّلّهِ الأَمْرُ جَمِيعًا أَفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُواْ أَن لَّوْ يَشَاء اللّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا وَلاَ يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُواْ تُصِيبُهُم بِمَا صَنَعُواْ قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًا مِّن دَارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللّهِ إِنَّ اللّهَ لاَ يُخْلِفُ الْمِيعَادَ
﴿رعد31﴾
..آیا كساني كه ايمان آوردهاند [از ايمان اينان] مأيوس نشده [و ندانسته] اند كه اگر خدا ميخواست قطعاً تمام مردم را [اجبارا] به راه ميآورد؟ و كساني كه كافر شدند پيوسته به سزاي آنچه كردهاند مصيبت كوبندهاي به آنان ميرسد يا نزديك خانههايشان فرود ميآيد تا وعدهي [نهايي] خدا فرا رسد. آري خدا خلف وعده نميكند. (رعد31)
وَعَلَى اللّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَمِنْهَا جَآئِرٌ وَلَوْ شَاء لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ ﴿نحل9﴾
و بر خداست كه راه راست را نشان دهد، و برخي راهها منحرف است، و اگر خدا ميخواست مسلماً همه شما را [به اجبار] هدايت ميكرد. (نحل9)
وَإِن كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَن تَبْتَغِيَ نَفَقًا فِي الأَرْضِ أَوْ سُلَّمًا فِي السَّمَاء فَتَأْتِيَهُم بِآيَةٍ وَلَوْ شَاء اللّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَى فَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ ﴿أنعام35﴾
و چنانچه اعراض آنها بر تو گران ميآيد، پس اگر ميتواني نقبي در زمين يا نردباني در آسمان فراهم آور تا معجزهاي [ديگر] بر آنان بياوري [چنين كن]. و اگر خدا ميخواست آنها را [به اجبار] بر هدايت گرد ميآورد، پس زنهار، از نادانان مباش. (انعام 35)
راه هدایت را باید انتخاب کرد
إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا ﴿إنسان3﴾
ما راه را به او نشان داديم، يا سپاسگزار است [مىپذيرد] و يا كفران [مىكند]. (انسان 3)
قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى ﴿طه123﴾
گفت: هر دو از آن جا پايين رويد كه دشمن يكديگر خواهيد بود. پس اگر براي شما از جانب من رهنمودي برسد، هر كس از راهنمايي من پيروي كند نه گمراه ميشود و نه تيرهبخت.
(طه123 )
خداوند هيچ قومي را بدون هدايتگر نميگذارد
وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُم بِعَذَابٍ مِّن قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِن قَبْلِ أَن نَّذِلَّ وَنَخْزَى ﴿طه134﴾ قُلْ كُلٌّ مُّتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَى ﴿طه135﴾
و اگر ما پيش از اين به عذابي هلاكشان ميكرديم، قطعاً ميگفتند: پروردگارا! چرا پيامبري به سوي ما نفرستادي تا پيش از آن كه به خواري و رسوايي افتيم از آيات تو پيروي كنيم؟ بگو: همگي در انتظاريم، پس منتظر باشيد. زودا كه بدانيد رهروان راه راست كيانند و هدايت يافتگان كدامند.
(طه134 و 125)
وَمِن قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ ﴿أعراف159﴾
و از قوم موسي گروهي هستند كه به حق هدايت ميكنند و به آن حكم ميدهند. (اعراف 159)
وَمِمَّنْ خَلَقْنَا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ ﴿أعراف181﴾
و از كساني كه بيافريديم گروهي هستند كه به حق هدايت ميكنند و به حق حكم ميدهند.
(اعراف 181)
هر سنخی از مخلوقات هدایت گری از جنس خودشان دارند
وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَن يُؤْمِنُواْ إِذْ جَاءهُمُ الْهُدَى إِلاَّ أَن قَالُواْ أَبَعَثَ اللّهُ بَشَرًا رَّسُولاً ﴿إسراء94﴾ قُل لَّوْ كَانَ فِي الأَرْضِ مَلآئِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ لَنَزَّلْنَا عَلَيْهِم مِّنَ السَّمَاء مَلَكًا رَّسُولاً
﴿إسراء95﴾
و مانع ايمان آوردن مردم- هنگامي كه هدايت سويشان آمد- جز اين نبود كه گفتند: آيا خداوند بشري را به رسالت مبعوث کرده است؟ بگو: اگر در روي زمين فرشتگاني بودند كه آسوده خاطر راه ميرفتند، البته بر آنها نيز از آسمان فرشتهاي را به عنوان پيامبر ميفرستاديم.
(اسراء 94 و 95 )
شيوههاي هدايت خداوند:
روح خدا، نوری برای هدایت بندگان
وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا مَا كُنتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ وَلَكِن جَعَلْنَاهُ نُورًا نَّهْدِي بِهِ مَنْ نَّشَاء مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿شورى52﴾
و همين گونه ما روحى از امر خود را به تو وحى كرديم، [و گر نه] تو نمىدانستى كتاب چيست و ايمان كدام است؟ ولى ما آن را نورى ساختيم كه هر يك از بندگان خود را كه بخواهيم به وسيلهی آن هدايت مىكنيم، و بىترديد تو [مردم را] به راه راست هدايت مىكنى، (شوری52)
قرآن، کتاب هدایت است
ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ.الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ ﴿بقرة2 و3﴾
آن كتاب [بلند مرتبه] هيچ ترديدي در آن نيست، راهنماي پرهيزگاران است. آنان كه به غيب ايمان ميآورند و نماز را برپا ميدارند و از آنچه روزيشان كردهايم، انفاق ميكنند. (بقره 2 تا 3)
يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءتْكُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَشِفَاء لِّمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ
﴿يونس57﴾
اي مردم! به راستي براي شما از جانب پروردگارتان موعظهاي آمده است و شفايي براي آنچه در دلهاست و هدايت و رحمتي براي مؤمنان. (يونس 57)
وَمَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلاَّ لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُواْ فِيهِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
﴿نحل64﴾
و ما اين كتاب را بر تو نازل نكرديم مگر براي اين كه آنچه را در آن اختلاف دارند برايشان بيان كني و هدايت و رحمتي باشد براي مردمي كه ايمان ميآورند. (نحل64 )
وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلاء وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ ﴿نحل89﴾
و [ياد كن] روزي را كه در هر امتي گواهي از خودشان بر آنها برانگيزيم و تو را هم بر اين امت گواه آوريم، و اين كتاب را كه بيانگر همه چيز و براي مسلمانان رهنمود و رحمت و بشارتي است بر تو نازل كرديم. (نحل89 )
الَر كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ ﴿إبراهيم1﴾
الف، لام، را. [اين] كتابي است كه آن را به سوي تو نازل كرديم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاريكيها به سوي روشنايي در آوري، به راه آن شكستناپذير ستوده. (ابراهيم1)
هَذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّقَوْمِ يُوقِنُونَ ﴿جاثية20﴾
اين [كتاب مايهى] بصيرتهايى براى مردم است و براى قومى كه يقين آورند هدايت و رحمتى است. (جاثیه20)
هُوَ الَّذِي أَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء لَّكُم مِّنْهُ شَرَابٌ وَمِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ ﴿نحل10﴾
بگو: آن را روح القدس از طرف پروردگارت به حق نازل كرده تا كساني را كه ايمان آوردهاند ثابت قدم كند و براي مسلمانان هدايت و بشارتي باشد. (نحل102)
طس تِلْكَ آيَاتُ الْقُرْآنِ وَكِتَابٍ مُّبِينٍ ﴿نمل1﴾ هُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ ﴿نمل2﴾
طا، سين. اين آيات قرآن و كتاب روشنگر است. كه هدايت و بشارتى براى مؤمنان است. (نمل1و 2 )
تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْحَكِيمِ ﴿لقمان2﴾ هُدًى وَرَحْمَةً لِّلْمُحْسِنِينَ ﴿لقمان3﴾
اينها آيات كتاب حكمت آموز است. [كه] هدايت و رحمتى براى نيكوكاران است. (لقمان2و 3)
إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ﴿نمل76﴾
وَإِنَّهُ لَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ ﴿نمل77﴾
بىگمان، اين قرآن بسيارى از چيزهايى را كه بنى اسرائيل در آن اختلاف دارند برايشان حكايت مىكند. و به راستى كه آن براى مؤمنان هدايت و رحمت است. (نمل76 و 77)
وَأَنْ أَتْلُوَ الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنذِرِينَ
﴿نمل92﴾
و اين كه قرآن را [بر شما] تلاوت كنم. پس هر كه هدايت پذيرد به سود خود هدايت يافته و هر كه گمراه شود، پس بگو: من فقط از هشدار دهندگانم. (نمل92)
وَلَوْ جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا أَعْجَمِيًّا لَّقَالُوا لَوْلَا فُصِّلَتْ آيَاتُهُ أَأَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاء وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ فِي آذَانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُوْلَئِكَ يُنَادَوْنَ مِن مَّكَانٍ بَعِيدٍ ﴿فصلت44﴾
و اگر [اين كتاب را] قرآنى غير عربى كرده بوديم، قطعا مىگفتند: چرا آيههاى آن روشن بيان نشده است؟ آيا [كتاب] عجمى و [پيامبرى] عربى؟ بگو: اين [كتاب] براى كسانى كه ايمان آوردهاند هدايت و درمان است، و كسانى كه ايمان نمىآورند در گوشهايشان سنگينى است و قرآن بر آنها [مايه] كورى است، [و گويى] آنها از جايى دور ندا شوند. (فصلت 44)
هَذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّقَوْمِ يُوقِنُونَ ﴿جاثية20﴾
اين [كتاب مايهى] بصيرتهايى براى مردم است و براى قومى كه يقين آورند هدايت و رحمتى است. (جاثیه20)
وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ اللَّهَ لَهَادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿حج54﴾
و تا دانش يافتگان بدانند، كه قرآن حق است و از جانب پروردگار توست و به آن بگروند و دلهايشان در برابر آن خاضع گردد. و خداوند بيترديد راهنماي مؤمنان به راه راست است.
(حج54)
يَهْدِي بِهِ اللّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلاَمِ وَيُخْرِجُهُم مِّنِ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿مائدة16﴾
خدا هر كس را كه در پي جلب رضاي اوست، به وسيله آن [كتاب] به راههاي امن و سلامت رهنمون ميشود، و به خواست خود، آنها را از تاريكيها به نور ميبرد و به راهي راست هدايت شان ميكند. (مائده 16)
وَيَرَى الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ الَّذِي أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ هُوَ الْحَقَّ وَيَهْدِي إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ ﴿سبأ6﴾
و كسانى كه از دانش بهره يافتهاند، مىدانند كه آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، حق است و به راه [آن خداى] شكستناپذير ستوده هدايت مىكند. (سبا6)
وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُواْ لَوْلاَ اجْتَبَيْتَهَا قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يِوحَى إِلَيَّ مِن رَّبِّي هَذَا بَصَآئِرُ مِن رَّبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿أعراف203﴾
و هرگاه براي آنان آيهاي نياوري، گويند: چرا [از پيش خود] آن را برنگزيدي؟ بگو: من تنها از چيزي پيروي ميکنم که از پروردگارم به من وحي ميشود. اين [قرآن] بينشهاي روشنگري از پروردگار شما است و هدايت و رحمتي است براي قومي که ايمان ميآورند. (اعراف 203)
نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ ﴿آلعمران3﴾مِن قَبْلُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِآيَاتِ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ
﴿آلعمران4﴾
اين كتاب را به حق بر تو نازل كرد كه تصديق كننده كتابهاي پيشين است و تورات و انجيل را پيشتر نازل كرد،كه راهنماي مردم باشد، و فرقان (قرآن) را نازل كرد. همانا كساني كه آيات خدا را انكار كردند براي آنان عذابي سخت است و خدا مقتدر دادستان است. (آل عمران 3 و4)
لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُوْلِي الأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِن تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿يوسف111﴾
... اين [قرآن] سخني نيست كه ساخته شده باشد، بلكه تصديق كنندهي آن [كتابي] است كه پيش روي آن است، و شرح و بيان هر چيز است، و هدايت و رحمتي است براي مردمي كه ايمان ميآورند. (يوسف 111)
کتابهای آسمانی، منبع نور و هدایت
إِنَّا أَنزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُواْ لِلَّذِينَ هَادُواْ وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُواْ مِن كِتَابِ اللّهِ وَكَانُواْ عَلَيْهِ شُهَدَاء فَلاَ تَخْشَوُاْ النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلاَ تَشْتَرُواْ بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلاً وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ ﴿مائدة44﴾
ما تورات را نازل كرديم كه در آن نور و هدايت است. پيامبران كه مطيع فرمان خدا بودند با آن براي يهود حكم ميكردند، و [همچنين] علما و دانشمندان با همين كتاب كه به آنها سپرده شده بود و بر آن گواه بودند، داوري مينمودند. پس، از مردم نترسيد و از من بترسيد و آيات مرا به بهاي ناچيز نفروشيد. و هر كه به موجب آيات الهي حكم نكند، آنها واقعا كافرند. (مائده 44)
وَمَا قَدَرُواْ اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُواْ مَا أَنزَلَ اللّهُ عَلَى بَشَرٍ مِّن شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاء بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِّلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُم مَّا لَمْ تَعْلَمُواْ أَنتُمْ وَلاَ آبَاؤُكُمْ قُلِ اللّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ ﴿أنعام91﴾
... بگو: چه كسي آن كتابي را كه موسي آورده نازل كرد؟ كه براي مردم نور و هدايتي بود، اما شما آن را به صورت پراكنده در كاغذها قرار داده، [قسمتي را] آشكار و بسياري را كتمان ميكنيد، در حالي كه آنچه شما و پدرانتان نميدانستيد [به وسيله آن] تعليم شديد. بگو: خدا [نازل كرده است]، آنگاه آنها را واگذار كه در ياوهگويي خصمانه خود بازي كنند. (انعام 91)
ثُمَّ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ تَمَامًا عَلَى الَّذِيَ أَحْسَنَ وَتَفْصِيلاً لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَّعَلَّهُم بِلِقَاء رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ ﴿أنعام154﴾
سپس به موسي كتاب داديم، براي اتمام نعمت بر كسي كه نيكي كرد و براي اين كه [حكم] هر چيزي را بيان نماييم، و هدايت و رحمتي است، باشد كه آنان به لقاي پروردگارشان ايمان بياورند. (انعام 154)
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْهُدَى وَأَوْرَثْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ ﴿غافر53﴾ هُدًى وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ ﴿غافر54﴾
و همانا موسى را هدايت داديم و بنى اسرائيل را وارث كتاب [تورات] نموديم. كه رهنمود و ياد كردى براى خردمندان است. (غافر53 و 54)
أَوْ تَقُولُواْ لَوْ أَنَّا أُنزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ فَقَدْ جَاءكُم بَيِّنَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن كَذَّبَ بِآيَاتِ اللّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يَصْدِفُونَ ﴿أنعام157﴾
يا اين كه نگوييد: اگر كتاب آسماني بر ما نازل ميشد، قطعا از آنها راه يافتهتر بوديم پس اينك از خدايتان حجت و هدايت و رحمتي سوي شما آمده است. پس كيست ستمكارتر از آن كس كه آيات خدا را تكذيب كند و از آن روي گرداند؟ به زودي كساني را كه از آيات ما روي ميگردانند، به سبب [همين] اعراضشان به عذابي سخت مجازات خواهيم كرد. (انعام 157)
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُن فِي مِرْيَةٍ مِّن لِّقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِّبَنِي إِسْرَائِيلَ
﴿سجدة23﴾
و به راستى [ما] به موسى كتاب داديم پس در ديدار با او ترديد مكن و آن [كتاب] را راهنماى بنى اسرائيل قرار داديم. (سجده23)
وَآتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِّبَنِي إِسْرَائِيلَ أَلاَّ تَتَّخِذُواْ مِن دُونِي وَكِيلاً ﴿إسراء2﴾
و به موسي كتاب داديم و آن را براي بني اسرائيل وسيله هدايت ساختيم كه زنهار غير من و كيل و سرپرست نگيريد. (اسراء2)
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ مِن بَعْدِ مَا أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ الْأُولَى بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَّعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ ﴿قصص43﴾
و به راستى پس از آن كه نسلهاى نخستين را هلاك كرديم، به موسى كتاب داديم كه مردم را بصيرتها و هدايت و رحمت باشد، به اميد آن كه ايشان پند گيرند. (قصص43)
وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿بقرة53﴾
و آن گاه كه به موسي كتاب و فرقان داديم به اين اميد كه هدايت يابيد. (بقره53)
قُلْ فَأْتُوا بِكِتَابٍ مِّنْ عِندِ اللَّهِ هُوَ أَهْدَى مِنْهُمَا أَتَّبِعْهُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ﴿قصص49﴾
بگو: پس كتابى از جانب خداوند بياوريد كه از اين دو هدايت كنندهتر باشد تا از آن پيروى كنم اگر راست مىگوييد. (قصص49 )
خانه کعبه، مایه برکت و هدایت
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِينَ ﴿آلعمران96﴾
همانا نخستين خانهاي كه براي مردم بنا شد همان است كه در مكه است و مايه بركت و هدايت جهانيان است.
(آل عمران96)
تدبر در آیات و نعمتهای الهي، راهي براي هدايت يافتگي
وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ وَاذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنتُمْ عَلَىَ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿آلعمران103﴾
و همگي به رشته الهي در آويزيد و پراكنده نشويد، و نعمت خدا را بر خود ياد كنيد كه دشمن يكديگر بوديد پس او ميان دلهاي شما الفت داد و به موهبت او با هم برادر شديد و بر لبه پرتگاه آتش بوديد كه شما را از آن رهانيد. خداوند اين گونه آيات خود را براي شما روشن ميكند تا هدايت يابيد.
(آل عمران103)
تدبر در آفرینش، شیوهای برای هدایت
وَعَلامَاتٍ وَبِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ (نحل16)
و نيز علاماتي [قرار داد]، و با ستارگان، آنها راه مييابند.
تمسک به خدا ، راهی به سوی هدایت
فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُواْ بِاللّهِ وَاعْتَصَمُواْ بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِّنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا ﴿نساء175﴾
اما آنها که به خدا ايمان آوردند و به او تمسک جستند، همه را در جوار رحمت و کرم خود در خواهد آورد و آنها را به سوي خودش به راهي راست هدايت خواهد کرد. (نساء175)
وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنتُمْ تُتْلَى عَلَيْكُمْ آيَاتُ اللّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُ وَمَن يَعْتَصِم بِاللّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿آلعمران101﴾
و چگونه كافر ميشويد با آن كه آيات الهي بر شما خوانده ميشود و فرستادهي او در ميان شماست؟ و هر كه به خدا تمسك جويد، قطعاً به راه راست رهبري شده است. (آل عمران101)
... هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى ﴿طه123﴾
...پس اگر براي شما از جانب من رهنمودي برسد، هر كس از راهنمايي من پيروي كند نه گمراه ميشود و نه تيرهبخت. (طه 123)
الهامات فردی نیز هدایت کنندهاند
وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا ﴿شمس7﴾فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا ﴿شمس8﴾
و سوگند به نفس آدمى و آنكه او را سامان داد. پس [تشخيص] فجور و تقوى را به وى الهام كرد. (شمس7 و 8)
پيامبران و هدايت:
هدف بعثت پیامبران ،هدایت انسانهاست
لَقَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِّنْ أَنفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُواْ مِن قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُّبِينٍ ﴿آلعمران164﴾
به راستي خدا بر مؤمنان منت نهاد آنگاه كه در ميانشان پيامبري از خودشان برانگيخت تا آيات او را بر آنان بخواند و پاكشان كند و كتاب و حكمتشان بياموزد، در حالي كه بيترديد از پيش در گمراهي آشكاري بودند.(آل عمران164)
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ
﴿صف9﴾
اوست كه رسول خود را با هدايت و آيين درست فرستاد تا آن را بر همه اديان چيره سازد، هر چند مشركان را ناخوش آيد. (صف9 )
إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿نحل120﴾شَاكِرًا لِّأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿نحل121﴾
به راستي ابراهيم [به تنهايي] يك امت و مطيع خدا و موحد بود و از مشركان نبود. و شكرگزار نعمتهاي او بود و خدا او را برگزيد و به راهي راست هدايتش كرد. (نحل120و 121 )
هدایت پیامبران از طریق وحی
قُلْ إِن ضَلَلْتُ فَإِنَّمَا أَضِلُّ عَلَى نَفْسِي وَإِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ
﴿سبأ50﴾
بگو: اگر گمراه شوم، فقط به زيان خود گمراه شدهام، و اگر هدايت يابم به خاطر آن است كه پروردگارم به من وحى مىكند، كه او شنوا و نزديك است. (سبا50)
پيامبران، برگزيدگان و هدايتيافتگانند
وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَقَ وَيَعْقُوبَ كُلاًّ هَدَيْنَا وَنُوحًا هَدَيْنَا مِن قَبْلُ وَمِن ذُرِّيَّتِهِ دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَى وَهَارُونَ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ.وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَى وَعِيسَى وَإِلْيَاسَ كُلٌّ مِّنَ الصَّالِحِينَ. وَإِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًا وَكُلاًّ فضَّلْنَا عَلَى الْعَالَمِينَ.وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ. ذَلِكَ هُدَى اللّهِ يَهْدِي بِهِ مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ وَلَوْ أَشْرَكُواْ لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ﴿أنعام84 تا 88﴾
و اسحاق و يعقوب را به او بخشيديم [و] همه را هدايت كرديم، و نوح را از پيش هدايت كرده بوديم، و از نسل او داود و سليمان و ايوب و يوسف و موسي و هارون را هدايت كرديم، و بدينسان نيكوكاران را پاداش ميدهيم. و همچنين زكريا و يحيي و عيسي و الياس را كه همگي از صالحان بودند. و اسماعيل و يسع و يونس و لوط را، جملگي را بر جهانيان برتري داديم. و از پدران و فرزندان و برادرانشان [نيز مشمول برتري قرار داديم] و آنان را برگزيديم و به راه راست هدايت كرديم. اين هدايت خداست كه هر كس از بندگان خويش را بخواهد بدان هدايت ميكند، و اگر [آنها] شرك ميورزيدند، قطعا آنچه انجام ميدادند تباه ميشد.
(انعام 84 تا88)
إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿نحل120﴾شَاكِرًا لِّأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿نحل121﴾
به راستي ابراهيم [به تنهايي] يك امت و مطيع خدا و موحد بود و از مشركان نبود. و شكرگزار نعمتهاي او بود و خدا او را برگزيد و به راهي راست هدايتش كرد. (نحل120 و 121)
أُوْلَئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّنَ النَّبِيِّينَ مِن ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَمِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ وَمِن ذُرِّيَّةِ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْرَائِيلَ وَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَاجْتَبَيْنَا إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمَن خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا ﴿مريم58﴾
آنان كسانى از پيامبران بودند كه خداوند بر ايشان نعمت ارزانى داشت از فرزندان آدم بودند و از كسانى كه همراه نوح [بر كشتى] سوار كرديم و از فرزندان ابراهيم و اسرائيل و از كسانى كه [آنان را] هدايت نموديم و برگزيديم [و] هر گاه آيات [خداى] رحمان بر ايشان خوانده مىشد سجدهكنان و گريان به خاك مىافتادند (مريم58)
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْهُدَى وَأَوْرَثْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ ﴿غافر53﴾هُدًى وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ ﴿غافر54﴾
و همانا موسى را هدايت داديم و بنىاسرائيل را وارث كتاب [تورات] نموديم. كه رهنمود و ياد كردى براى خردمندان است. (غافر53 و 54 )
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ إِنَّنِي بَرَاء مِّمَّا تَعْبُدُونَ ﴿زخرف26﴾ إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ ﴿زخرف27﴾
و [ياد كن] هنگامى را كه ابراهيم به پدر و قوم خود گفت: من واقعاً از آنچه مىپرستيد بيزارم. مگر آن كس كه مرا آفريد كه البته او به زودى مرا هدايت خواهد كرد. (زخرف26 و 27)
أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ قُل لاَّ أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِكْرَى لِلْعَالَمِينَ
﴿أنعام90﴾
آنان (كه كتاب و داورى و نبوت بديشان داديم) كساني بودند كه خدا هدايتشان كرد، پس به هدايت آنان اقتدا كن. بگو: براي اين [رسالت] از شما مزدي نميخواهم، كه اين جز اندرزي براي جهانيان نيست. (انعام 90)
هدایت یافتگی پیامبران از فضل و مهر خداست
وَلَوْلاَ فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّت طَّآئِفَةٌ مُّنْهُمْ أَن يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلاُّ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِن شَيْءٍ وَأَنزَلَ اللّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا ﴿نساء113﴾
و اگر فضل و مهر خدا بر تو نبود، گروهي از آنها قصد داشتند تو را [در داوري] از راه به در كنند، ولي آنها جز خود را گمراه نكنند و هيچ زياني به تو نرسانند، و خدا كتاب و حكمت بر تو نازل كرد و آنچه را نميدانستي به تو آموخت، و تفضل خداوند بر تو بزرگ است. (نساء113)
پیامبران ، به فرمان خدا هدایت میکردند
قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَى إِبْرَاهِيمَ.وَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِينَ. وَنَجَّيْنَاهُ وَلُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا لِلْعَالَمِينَ.وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ. وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ
﴿أنبياء69تا 73﴾
گفتيم: اي آتش! براي ابراهيم سرد و سلامت باش. و خواستند به او نيرنگي بزنند ولي ما آنها را زيانكارتر [و بازندهي اصلي] قرار داديم. و او و لوط را [با مهاجرت] به سوي سرزميني كه در آن براي مردم بركت گذاشتهايم، نجات داديم. و اسحاق و يعقوب را به عنوان عطيه به او بخشيديم و همه را شايسته قرار داديم. و آنها را پيشواياني كرديم كه [مردم را] به فرمان ما هدايت ميكردند، و به ايشان انجام دادن كارهاي نيك و برپا داشتن نماز و اداي زكات را وحي كرديم و آنان پرستشگر ما بودند. (انبياء69 تا 73 )
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُن فِي مِرْيَةٍ مِّن لِّقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِّبَنِي إِسْرَائِيلَ ﴿سجدة23﴾ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ ﴿سجدة24﴾
و به راستى [ما] به موسى كتاب داديم پس در ديدار با او ترديد مكن و آن [كتاب] را راهنماى بنى اسرائيل قرار داديم. و نظر به اين كه شكيبايى كردند و به آيات ما يقين داشتند از آنها پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما [مردم را] هدايت مىكردند.(سجده23 و 24)
وَإِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿مؤمنون73﴾وَإِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ ﴿مؤمنون74﴾
و به راستي تو حقاً آنها را به راه راست ميخواني و كساني كه به آخرت ايمان ندارند، حتماً از راه [درست] منحرفاند. (مؤمنون73 و 74 )
وَقَالَ الَّذِينَ أَشْرَكُواْ لَوْ شَاء اللّهُ مَا عَبَدْنَا مِن دُونِهِ مِن شَيْءٍ نَّحْنُ وَلا آبَاؤُنَا وَلاَ حَرَّمْنَا مِن دُونِهِ مِن شَيْءٍ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاغُ الْمُبِينُ ﴿نحل35﴾
و مشركان گفتند: اگر خدا ميخواست، نه ما و نه پدرانمان هيچ چيزي را غير از او نميپرستيديم و بيخواست او چيزي را حرام نميكرديم. كساني كه پيش از آنها بودند نيز چنين كردند، ولي آيا پيامبران وظيفهاي جز ابلاغ آشكار بر عهده دارند؟ (نحل35)
وَقَالَ الَّذِي آمَنَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشَادِ ﴿غافر38﴾
و آن كس كه ايمان آورده بود گفت: اى قوم من! مرا پيروى كنيد تا شما را به راه درست هدايت كنم. (غافر38)
هدایت موسی (ع) و قوم بنیاسراییل
کذلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا بَنِي إِسْرَائِيلَ.فَأَتْبَعُوهُم مُّشْرِقِينَ .فَلَمَّا تَرَاءى الْجَمْعَانِ قَالَ أَصْحَابُ مُوسَى إِنَّا لَمُدْرَكُونَ.قَالَ كَلَّا إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ . ﴿شعراء59تا 62﴾
بدينسان بنى اسرائيل را وارث آنها كرديم. پس هنگام برآمدن آفتاب از پى آنها رسيدند. و چون دو گروه همديگر را ديدند، ياران موسى گفتند: ما قطعا گرفتار خواهيم شد. گفت: چنين نيست، بىترديد پروردگارم با من است و به زودى هدايتم خواهد كرد. (شعراء59 تا 62)
وَلَقَدْ أَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًا فِي الْبَحْرِ يَبَسًا لَّا تَخَافُ دَرَكًا وَلَا تَخْشَى.فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِيَهُم مِّنَ الْيَمِّ مَا غَشِيَهُمْ.وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَمَا هَدَى.
﴿طه77 تا79﴾
و همانا به موسي وحي كرديم كه بندگانم را شبانه روانه كن و راهي خشك در دريا براي آنان باز كن كه نه از تعقيب دشمن خواهي ترسيد و نه [از غرق شدن] ميهراسي. [پس] فرعون با لشكريانش از پي آنها رفتند و موجي از دريا آن چنان كه بايد، آنها افتاد، آنها را فرا گرفت. و فرعون قوم خود را گمراه كرد و به جايي نرسانيد. (طه77 تا 79 )
ویژگی هدایتشدگان:
هدایت شدگان به آیات کتب الهی ایمان دارند
والَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَبِالآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ ﴿بقرة4﴾ أُوْلَئِكَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ﴿بقرة5﴾
و آنان كه به آنچه به تو نازل گرديده و آنچه پيش از تو نازل شده، ايمان ميآورند و اينانند كه به آخرت يقين دارند. آنان بر هدايتي از پروردگار خويشند و هم ايشان رستگارانند. (بقره 4 و 5)
توکل از وبژگي هدايت شدگی
وَمَا لَنَا أَلاَّ نَتَوَكَّلَ عَلَى اللّهِ وَقَدْ هَدَانَا سُبُلَنَا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَى مَا آذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ ﴿إبراهيم12﴾
و چرا بر خدا توكل نكنيم و حال آن كه ما را به راههايمان رهبري كرده است؟ ... (ابراهيم12 )
صبوری ویژگی هدایت کنندگان و هدایت شوندگان
وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ ﴿سجدة24﴾
و نظر به اين كه شكيبايى كردند و به آيات ما يقين داشتند از آنها پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما [مردم را] هدايت مىكردند. (سجده24)
الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعونَ ﴿بقرة156﴾أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ ﴿بقرة157﴾
آنها كه هرگاه مصيبتي بدانها رسد [صبوري كنند] و گويند: ما از آن خداييم و به سوي او باز ميگرديم. آنانند كه درودها و رحمتي از پروردگارشان بر آنهاست و [تنها] همينها هدايت يافتگانند.
(بقره 156 و 157)
هدایت شدگان اندوهگین نمیشوند
قُلْنَا اهْبِطُواْ مِنْهَا جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَن تَبِعَ هُدَايَ فَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿بقرة38﴾
گفتيم: همه از آن پايين رويد، پس اگر از جانب من هدايتي برايتان آمد، هر كس از هدايت من پيروي كند، نه خوفي بر آنهاست و نه اندوهگين شوند. (بقره38)
هدایت یافتگان پند پذیرند
وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ ﴿أنعام126﴾
و راه راست پروردگار تو همين است. ما آيات [خود] را براي مردمي كه پند ميگيرند، به روشني بيان داشتهايم. (انعام 126)
وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ
﴿زمر17﴾
الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُوْلَئِكَ هُمْ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ
﴿زمر18﴾
و كسانى كه از بندگى طاغوت اجتناب كرده و به خدا روى آوردهاند، آنها را بشارت است. پس بندگان مرا بشارت بده. همانهايى كه به سخن گوش فرا مىدهند و بهترين آن را پيروى مىكنند. اينانند كه خدايشان هدايت كرده و هم اينانند خردمندان. (زمر17 و 18)
هدایتیافتگان ایمانشان را آلوده نمیسازند
الَّذِينَ آمَنُواْ وَلَمْ يَلْبِسُواْ إِيمَانَهُم بِظُلْمٍ أُوْلَئِكَ لَهُمُ الأَمْنُ وَهُم مُّهْتَدُونَ ﴿أنعام82﴾وَتِلْكَ حُجَّتُنَا آتَيْنَاهَا إِبْرَاهِيمَ عَلَى قَوْمِهِ نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَّن نَّشَاء إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ ﴿أنعام83﴾
كساني كه ايمان آوردند و ايمان خويش را به ستم (شرك) نيالودند، امنيت مخصوص آنهاست و هم آنان هدايت يافتگانند. و آن (اسلوب بيان) حجّت ماست كه به ابراهيم در برابر قومش داديم. هر كه را بخواهيم درجهها بالا ميبريم. بيگمان پروردگار تو حكيم داناست. (انعام 82 و83)
هدایت شدگان فرمانبردار هستند
وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنتَ عَلَيْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِن كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللّهُ وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُوفٌ رَّحِيمٌ ﴿بقرة143﴾
و بدينسان شما را امّتي ميانه قرار داديم تا بر مردم [جهان] گواه باشيد و پيامبر بر شما گواه باشد. و ما قبلهاي را كه بر آن بودي (بيت المقدس) قرار نداديم مگر براي آن كه كسي را كه از پيامبر پيروي ميكند از كسي كه به عقب برميگردد باز شناسيم، و البته اين امر جز بر كساني كه خدا هدايتشان كرده است گران بود، و خدا بر آن نيست كه ايمان شما را ضايع كند، [زيرا] خداوند نسبت به مردم رئوف و مهربان است. (بقره143)
برپا کنندگان نماز و زکات دهندگان از هدایت خدا برخوردارند
تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْحَكِيمِ.هُدًى وَرَحْمَةً لِّلْمُحْسِنِينَ.الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُم بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ أُوْلَئِكَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ﴿لقمان2 تا 5﴾
اينها آيات كتاب حكمت آموز است. [كه] هدايت و رحمتى براى نيكوكاران است. آنان كه نماز برپا مىدارند و زكات مىدهند و هم ايشانند كه به آخرت يقين دارند. آنان بر هدايتى از جانب پروردگارشان استوارند و هم ايشان رستگارانند. (لقمان 2 تا 5)
وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ ﴿أنبياء73﴾
و آنها را پيشواياني كرديم كه [مردم را] به فرمان ما هدايت ميكردند، و به ايشان انجام دادن كارهاي نيك و برپا داشتن نماز و اداي زكات را وحي كرديم و آنان پرستشگر ما بودند. (انبياء73)
مسلمانی یعنی هدایت یافتگی
فَإنْ حَآجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلّهِ وَمَنِ اتَّبَعَنِ وَقُل لِّلَّذِينَ أُوْتُواْ الْكِتَابَ وَالأُمِّيِّينَ أَأَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُواْ فَقَدِ اهْتَدَواْ وَّإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلاَغُ وَاللّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ ﴿آلعمران20﴾
پس اگر با تو به محاجّه برخاستند بگو: من و هر كه پيرو من است روي دل به خدا سپرديم. و به كساني كه كتاب داده شدند و به بيسوادان بگو: آيا اسلام آورديد؟ پس اگر مسلمان شدند قطعاً هدايت يافتهاند، و اگر روي برتافتند تنها رساندن پيام بر عهدهي توست، و خداوند به بندگان بيناست. (آل عمران20)
إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاء إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ ﴿نمل80﴾ وَمَا أَنتَ بِهَادِي الْعُمْيِ عَن ضَلَالَتِهِمْ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ ﴿نمل81﴾
البته تو نمىتوانى مردگان را شنوا كنى و نمىتوانى نداى دعوت را به گوش كران برسانى هنگامى كه پشت مىكنند و روى بر مىتابند. و تو هدايت كنندهى كوردلان از گمراهىشان نيستى. تو فقط به گوش كسانى توانى رساند كه به آيات ما ايمان دارند و خود [مطيع و] تسليمند. (نمل 80 و 81)
تنها تسلیم شدگان هدایت پذیرند
وَمَا أَنتَ بِهَادِي الْعُمْيِ عَن ضَلَالَتِهِمْ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ ﴿روم53﴾
و تو هدايت كنندهى كوردلان از گمراهىشان نيستى. تو فقط به گوش كسانى توانى رساند كه به آيات ما ايمان دارند و خود [مطيع و] تسليمند. (نمل 81)
وَمَا أَنتَ بِهَادِي الْعُمْيِ عَن ضَلَالَتِهِمْ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ ﴿نمل81﴾
و تو هدايت كنندهى كوردلان از گمراهىشان نتوانى بود. تو تنها كسانى را مىشنوانى كه به آيات ما ايمان مىآورند و خود [در برابر حق] تسليماند. (روم53)
هدایت گران از مردم پاداش و مزد نمیخواهند
وَجَاء مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ.اتَّبِعُوا مَن لاَّ يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُم مُّهْتَدُونَ.وَمَا لِي لاَ أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ. ﴿يس20تا22﴾
و [در اين ميان] مردى از دورترين جاى شهر دوان دوان آمد [و] گفت: اى قوم من! از فرستادگان پيروى كنيد. از كسانى كه پاداشى از شما نمىخواهند و خود هدايت يافتهاند، پيروى كنيد. آخر چرا كسى را نپرستم كه مرا آفريده است و [همه شما] به سوى او بازگردانده مىشويد؟
(یس20تا 22)
مجاهدان و شهدای راه خدا از هدایت شدگانند
وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ ﴿عنكبوت69﴾
و كسانى كه در راه ما مجاهدت كنند، به يقين آنها را به راههاى خود هدايت مىكنيم، و بىترديد خدا با نيكوكاران است. (عنکبوت69)
فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاء حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ذَلِكَ وَلَوْ يَشَاء اللَّهُ لَانتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَكِن لِّيَبْلُوَ بَعْضَكُم بِبَعْضٍ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَن يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بَالَهُمْ وَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَهَا لَهُمْ ﴿محمد4 تا6﴾
و كسانى كه در راه خدا كشته شدهاند هرگز كارهايشان را ضايع نمىكند. به زودى آنان را راه مىنمايد و حالشان را نيكو مىگرداند و در بهشتى كه براى آنان وصف كرده آنان را درمىآورد.
(محمد4 و 5 و 6)
عوامل هدایت يافتگي:
ایمان سبب هدایت است
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمَانِهِمْ تَجْرِي مِن تَحْتِهِمُ الأَنْهَارُ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ ﴿يونس9﴾
همانا كساني كه ايمان آوردند و كارهاي شايسته كردند، پروردگارشان به سبب ايمانشان آنها را هدايت ميكند. از پاي [قصرها] شان در بهشتهاي پر نعمت نهرها روان است.(يونس 9)
اللّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُواْ يُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّوُرِ وَالَّذِينَ كَفَرُواْ أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿بقرة257﴾
خدا سرپرست مؤمنان است و آنان را از تاريكيها به سوي روشنايي بيرون ميآورد، و كساني كه كافر شدند سرپرستانشان طغيانگرانند كه از نور به تاريكيهايشان ميبرند. آنها دوزخياند و در آن جاودانند. (بقره257)
در پی جلب رضايت خدا بودن، سبب هدایت میشود
يَهْدِي بِهِ اللّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلاَمِ وَيُخْرِجُهُم مِّنِ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿مائدة16﴾
خدا هر كس را كه در پي جلب رضاي اوست، به وسيله آن [كتاب] به راههاي امن و سلامت رهنمون ميشود، و به خواست خود، آنها را از تاريكيها به نور ميبرد و به راهي راست هدايت شان ميكند. (مائده 16)
توبه از عوامل هدایت یافتگیست
وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلاَ أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ قُلْ إِنَّ اللّهَ يُضِلُّ مَن يَشَاء وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ ﴿رعد27﴾
و كسانى كه كافر شدهاند مىگويند: چرا از جانب پروردگارش معجزهاي بر او نازل نشد؟ بگو: خداست كه هر كه را بخواهد بيراه ميگذارد و هر كه را توبه كند و باز گردد، به سوي خويش هدايت ميكند. (رعد27 )
عبرت از سرنوشت پیشینیان، عامل هدایت است
أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّأُوْلِي النُّهَى ﴿طه128﴾
آيا به ايشان راه ننمود كه چه بسيار مردمي را پيش از آنها هلاك نموديم كه اينك در خانههاي آنها راه ميروند؟ به راستي براي خردمندان در اين امر عبرتهاست. (طه128 )
أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَبْلِهِم مِّنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ أَفَلَا يَسْمَعُونَ ﴿سجدة26﴾
آيا آنها را راه ننمود كه چه بسيار نسلها را پيش از آنها نابود كرديم كه [اينان] در خانههاى [ويران شدهى] آنها راه مىروند؟ قطعاً در اين [امر] عبرتهاست. آيا نمىشنوند؟ (سجده26)
أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الأَرْضَ مِن بَعْدِ أَهْلِهَا أَن لَّوْ نَشَاء أَصَبْنَاهُم بِذُنُوبِهِمْ وَنَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاَ يَسْمَعُونَ ﴿أعراف100﴾
آيا براي آنان كه اين سرزمين را از پيشينيان به ارث بردهاند روشن نكرده است كه اگر بخواهيم آنها را به سزاي گناهانشان عقوبت ميكنيم و بر دلهايشان مهر مينهيم تا ديگر نشنوند؟ (اعراف 100)
قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُواْ فِي الأَرْضِ فَانْظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذَّبِينَ
﴿آلعمران137﴾
هَذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ ﴿آلعمران138﴾
بيترديد، پيش از شما ماجراها گذشت (سنّت هلاكت اقوام)، پس در زمين بگرديد و ببينيد كه سر انجام تكذيب كنندگان چهسان بود. اين بياني براي مردم، و هدايت و پندي براي پرهيزكاران است. (آل عمران 137و 138)
اثرات و نتایج هدایت شدگی:
پیامدهای هدایتیافتگی و گمراهی به انسان باز میگردد
قُلْ إِن ضَلَلْتُ فَإِنَّمَا أَضِلُّ عَلَى نَفْسِي وَإِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ
﴿سبأ50﴾
بگو: اگر گمراه شوم، فقط به زيان خود گمراه شدهام، و اگر هدايت يابم به خاطر آن است كه پروردگارم به من وحى مىكند، كه او شنوا و نزديك است. (سبا50)
إِنَّا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ لِلنَّاسِ بِالْحَقِّ فَمَنِ اهْتَدَى فَلِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَمَا أَنتَ عَلَيْهِم بِوَكِيلٍ ﴿زمر41﴾
ما اين كتاب را به حق براى [هدايت] مردم بر تو نازل كرديم. پس هر كس هدايت پذيرد به سود خود اوست و هر كس بيراهه رود، تنها به زيان خودش گمراه مىشود و تو بر آنها نگهبان نيستى. (زمر41)
مَّنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً ﴿إسراء15﴾
هر كه به راه آيد، تنها به سود خود به راه آمده، و هر كه بيراهه رود تنها به ضرر خود بيراهه رفته است و هيچ حمل كنندهاي بار گناه ديگري را بر نميدارد، و ما عذاب كننده نبودهايم تا وقتي كه رسولي بفرستيم. (اسراء15)
وَأَنْ أَتْلُوَ الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنذِرِينَ
﴿نمل92﴾
و اين كه قرآن را [بر شما] تلاوت كنم. پس هر كه هدايت پذيرد به سود خود هدايت يافته و هر كه گمراه شود، پس بگو: من فقط از هشدار دهندگانم. (نمل92)
قَدْ جَاءكُم بَصَآئِرُ مِن رَّبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا وَمَا أَنَاْ عَلَيْكُم بِحَفِيظٍ
﴿أنعام104﴾
به راستي شما را روشنگريهايي از سوي پروردگارتان آمده است پس هر كه چشم باز كند [و بنگرد] به سود خود اوست، و هر كه كوري كند [و ننگرد] به زيان اوست و من محافظ شما نيستم.
(انعام 104)
قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءكُمُ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَمَا أَنَاْ عَلَيْكُم بِوَكِيلٍ ﴿يونس108﴾
بگو: اي مردم! پيام حق از جانب پروردگارتان براي شما آمده است. پس هر كه هدايت پذيرد تنها به سود خويش هدايت ميشود و هر كه گمراه شود فقط به زيان خود گمراه ميگردد، و من بر شما نگهبان نيستم. (يونس 108)
گشایش قلب برای هدایت شدگان
مَا أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَمَن يُؤْمِن بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
﴿تغابن11﴾
... و هر كه به خدا ايمان آورد، قلب وى را هدايت كند، و خدا به هر چيزى داناست. (تغابن11)
فَمَن يُرِدِ اللّهُ أَن يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلإِسْلاَمِ وَمَن يُرِدْ أَن يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاء كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ ﴿أنعام125﴾
پس هر كه را خدا بخواهد هدايت كند، سينهاش را براي اسلام بگشايد و هر كه را بخواهد در گمراهي [وا] گذارد، سينهاش را تنگ و تنگتر گرداند چنان كه گويي در آسمان بالا ميرود. خدا اين چنين بر كساني كه ايمان نميآورند پليدي مينهد. (انعام 125)
أَفَمَن شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِّن رَّبِّهِ فَوَيْلٌ لِّلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُم مِّن ذِكْرِ اللَّهِ أُوْلَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ ﴿زمر22﴾
پس آيا كسى كه خدا سينهاش را براى اسلام گشاده و او بر نورى از جانب پروردگار خويش است [مانند سختدلان است]؟ پس واى بر سنگدلانى كه ياد خدا نمىكنند. اينان در گمراهی آشکارند. (زمر22)
وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ تَجْرِي مِن تَحْتِهِمُ الأَنْهَارُ وَقَالُواْ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلا أَنْ هَدَانَا اللّهُ لَقَدْ جَاءتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ وَنُودُواْ أَن تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿أعراف43﴾
و از سينههايشان هر كينهاي كه باشد ميزداييم [و] از زير [پاي] شان نهرها جاري است، و ميگويند: حمد خدايي را كه ما را به اين [نعمتها] رهنمون شد، و اگر خدا ما را هدايت نكرده بود، راه نمييافتيم. بيشك فرستادگان پروردگارمان حقيقت را آوردند. و به آنها ندا داده شود كه اين همان بهشت است، كه به پاداش آنچه انجام ميداديد وارث آن شدهايد. (اعراف 43)
خشیت و نرمی ، از اثرات هدایت خداست
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُّتَشَابِهًا مَّثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاء وَمَن يُضْلِلْ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ ﴿زمر23﴾
...آنان كه از پروردگارشان خشيت دارند، پوست بدنشان از آن به لرزه مىافتد. سپس پوستشان و دلشان به ياد خدا نرم و آرام مىگردد. اين است هدايت خدا كه هر كس را بخواهد به آن هدايت مىكند. و هر كه را خدا گمراه كند او را راهبرى نخواهد بود. (زمر23)
افزایش هدایت برای هدایت شدگان
وَيَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدًى وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ مَّرَدًّا
﴿مريم76﴾
و خداوند بر هدايت كساني كه هدايت را پذيرفتند، ميافزايد. و نيكيهاي ماندگار در پيشگاه پروردگارت از نظر پاداش و عاقبت بهتر است. (مريم76)
وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَآتَاهُمْ تَقْواهُمْ ﴿محمد17﴾
و آنها كه هدايت پذير شدند، [خدا] بر هدايتشان افزود و [روح] تقوايشان بخشيد. (محمد 17)
برادری و الفت از نتایج هدایت شدگی است
وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ وَاذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنتُمْ عَلَىَ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿آلعمران103﴾
و همگي به رشته الهي در آويزيد و پراكنده نشويد، و نعمت خدا را بر خود ياد كنيد كه دشمن يكديگر بوديد پس او ميان دلهاي شما الفت داد و به موهبت او با هم برادر شديد و بر لبه پرتگاه آتش بوديد كه شما را از آن رهانيد. خداوند اين گونه آيات خود را براي شما روشن ميكند تا هدايت يابيد. (آل عمران103)
پاداش هدايت یافتگان
إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ ﴿حج23﴾وَهُدُوا إِلَى الطَّيِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَهُدُوا إِلَى صِرَاطِ الْحَمِيدِ ﴿حج24﴾
همانا خدا كساني را كه ايمان آورده و كارهاي شايسته كردهاند به بهشتهايي داخل ميكند كه نهرها از پاي درختانش جاري است. در آن جا با دستبندهاي زرّين و مرواريد آراسته شوند و لباسشان در آن جا حرير است. و به گفتار پاك هدايت شده و به راه [خداي] ستوده هدايت گرديدهاند.
(حج23و 24 )
هدایتیافتگان نامبرده شده در قرآن:
حضرت آدم
فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِن وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى ﴿طه121﴾ ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى ﴿طه122﴾
آنگاه از آن درخت خوردند و برهنگي آنان برايشان نمايان شد و چسبانيدن برگهاي بهشت را بر خود آغاز كردند، و [اين گونه] آدم پروردگار خود را عصيان كرد و بيراهه رفت. سپس پروردگارش او را برگزيد و بر او ببخشود و هدايتش كرد. (طه121 و122)
حضرت موسی و هارون
وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ وَنَجَّيْنَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ.وَنَصَرْنَاهُمْ فَكَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ. وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ. ﴿صافات114تا 118﴾
و به راستى به موسى و هارون موهبت داديم. و آن دو و قومشان را از محنتى بزرگ نجات داديم. (صافات115)
و آنان را يارى داديم تا ايشان غالب آمدند.و آن دو را كتاب روشنگر داديم. و هر دو را به راه راست هدايت كرديم. (صافات114تا 118)
اصحاب کهف
أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا.إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا.فَضَرَبْنَا عَلَى آذَانِهِمْ فِي الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَدًا.ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَدًا نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نَبَأَهُم بِالْحَقِّ إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَاهُمْ هُدًى ﴿كهف9تا 13﴾
آيا پنداشتهاي كه اصحاب كهف و سنگ نوشته از آيات عجيب ما بودند؟ آنگاه كه آن جوانان به سوي غار پناه بردند و گفتند: پروردگارا! ما را از جانب خود رحمتي عطا كن و در كارمان براي ما رشد و تعالي فراهم ساز. پس در آن غار سالياني چند بر گوشهايشان [پردهي خواب] زديم. آنگاه آنها را برانگيختيم تا معلوم داريم كدام يك از آن دو گروه مدت ماندنشان را بهتر حساب ميكنند. ما خبرشان را به حق بر تو حكايت ميكنيم. آنها جواناني بودند كه به پروردگار خود ايمان آوردند و ما نيز بر هدايتشان افزوديم. (کهف9 تا 13)
نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نَبَأَهُم بِالْحَقِّ إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَاهُمْ هُدًى ﴿كهف13﴾
ما خبرشان را به حق بر تو حكايت ميكنيم. آنها جواناني بودند كه به پروردگار خود ايمان آوردند و ما نيز بر هدايتشان افزوديم. (کهف13 )
هدایت سایر پیامبران
وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَقَ وَيَعْقُوبَ كُلاًّ هَدَيْنَا وَنُوحًا هَدَيْنَا مِن قَبْلُ وَمِن ذُرِّيَّتِهِ دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَى وَهَارُونَ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ.وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَى وَعِيسَى وَإِلْيَاسَ كُلٌّ مِّنَ الصَّالِحِينَ. وَإِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًا وَكُلاًّ فضَّلْنَا عَلَى الْعَالَمِينَ.وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ. ذَلِكَ هُدَى اللّهِ يَهْدِي بِهِ مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ وَلَوْ أَشْرَكُواْ لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ﴿أنعام84 تا 88﴾
و اسحاق و يعقوب را به او بخشيديم [و] همه را هدايت كرديم، و نوح را از پيش هدايت كرده بوديم، و از نسل او داود و سليمان و ايوب و يوسف و موسي و هارون را هدايت كرديم، و بدينسان نيكوكاران را پاداش ميدهيم. و همچنين زكريا و يحيي و عيسي و الياس را كه همگي از صالحان بودند. و اسماعيل و يسع و يونس و لوط را، جملگي را بر جهانيان برتري داديم. و از پدران و فرزندان و برادرانشان [نيز مشمول برتري قرار داديم] و آنان را برگزيديم و به راه راست هدايت كرديم. اين هدايت خداست كه هر كس از بندگان خويش را بخواهد بدان هدايت ميكند، و اگر [آنها] شرك ميورزيدند، قطعا آنچه انجام ميدادند تباه ميشد.
(انعام 84 تا88)
موانع هدایت:
قضاوتهاي بياساس و تصورات غلط
وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَن يُؤْمِنُواْ إِذْ جَاءهُمُ الْهُدَى إِلاَّ أَن قَالُواْ أَبَعَثَ اللّهُ بَشَرًا رَّسُولاً ﴿إسراء94﴾ قُل لَّوْ كَانَ فِي الأَرْضِ مَلآئِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ لَنَزَّلْنَا عَلَيْهِم مِّنَ السَّمَاء مَلَكًا رَّسُولاً
﴿إسراء95﴾
و مانع ايمان آوردن مردم- هنگامي كه هدايت سويشان آمد- جز اين نبود كه گفتند: آيا خداوند بشري را به رسالت مبعوث کرده است؟ بگو: اگر در روي زمين فرشتگاني بودند كه آسوده خاطر راه ميرفتند، البته بر آنها نيز از آسمان فرشتهاي را به عنوان پيامبر ميفرستاديم.
(اسراء 94 و 95 )
ذَلِكَ بِأَنَّهُ كَانَت تَّأْتِيهِمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالُوا أَبَشَرٌ يَهْدُونَنَا فَكَفَرُوا وَتَوَلَّوا وَّاسْتَغْنَى اللَّهُ وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَمِيدٌ ﴿تغابن6﴾
اين [بد فرجامى] از آن روست كه پيامبرانشان دلايل آشكار برايشان آوردند ولى آنها گفتند: آيا بشرى ما را هدايت مىكند؟ پس كافر شدند و روى گردانيدند، و خدا [از ايمانشان] بىنيازى نمود، و خدا بىنياز ستوده است. (تغابن 6)
باور نداشتن عواقب سخت گمراهي
وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَن يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءهُمُ الْهُدَى وَيَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ إِلَّا أَن تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلًا ﴿كهف55﴾
و هنگامي که هدايت به سوي مردم آمد، چيزي مانع آنها نشد كه ايمان بياورند و از پروردگارشان آمرزش بخواهند جز اين كه همان بلاها بر سرشان بيايد كه بر پيشينيان آمد يا عذاب رويارويشان آمد [تا به خود آيند]. (کهف55)
چند توصيه از خداوند به هدايت شدگان:
خدا را به خاطر هدایت شدن به بزرگی یاد کنید
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى.وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى ﴿أعلى1تا3﴾
نام پروردگار والايت را به پاكى بستاى. همان كه آفريد و سامان داد، و آن كه تقدير كرد و هدايت نمود، (اعلی 1 تا 3)
لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِن يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ ﴿حج37﴾
هرگز گوشت و خون آنها به خدا نخواهد رسيد و ليكن تقواي شماست كه به او ميرسد. اين گونه آنها را مسخر شما كرد تا خدا را به خاطر آن كه هدايتتان نموده به بزرگي ياد كنيد. و نيكوكاران را مژده رسان. (حج37)
دعا براي طلب هدايت
أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا.إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا.فَضَرَبْنَا عَلَى آذَانِهِمْ فِي الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَدًا.ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَدًا نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نَبَأَهُم بِالْحَقِّ إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَاهُمْ هُدًى ﴿كهف9تا 13﴾
آيا پنداشتهاي كه اصحاب كهف و سنگ نوشته از آيات عجيب ما بودند؟ آنگاه كه آن جوانان به سوي غار پناه بردند و گفتند: پروردگارا! ما را از جانب خود رحمتي عطا كن و در كارمان براي ما رشد و تعالي فراهم ساز. پس در آن غار سالياني چند بر گوشهايشان [پردهي خواب] زديم. آنگاه آنها را برانگيختيم تا معلوم داريم كدام يك از آن دو گروه مدت ماندنشان را بهتر حساب ميكنند. ما خبرشان را به حق بر تو حكايت ميكنيم. آنها جواناني بودند كه به پروردگار خود ايمان آوردند و ما نيز بر هدايتشان افزوديم. (کهف9 تا 13)
وَلَا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فَاعِلٌ ذَلِكَ غَدًا ﴿كهف23﴾ إِلَّا أَن يَشَاء اللَّهُ وَاذْكُر رَّبَّكَ إِذَا نَسِيتَ وَقُلْ عَسَى أَن يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَذَا رَشَدًا ﴿كهف24﴾
و هرگز در هيچ كاري مگو، من فردا انجام دهندهي آن خواهم بود. [بگو] مگر آن كه خدا بخواهد. و چون فراموش كردي، پروردگار خويش را ياد كن و بگو: اميد است خدايم مرا به چيزي كه به صواب نزديكتر از اين باشد، هدايت كند. (کهف23 و 24)
دعا برای ثبات در هدایت
رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ ﴿آلعمران8﴾
[گويند:] بار الها! دلهاي ما را پس از آن كه هدايتمان كردي ملغزان، و ما را از نزد خويش رحمتي بخشاي كه همانا تو بسيار بخشنده اي. (آل عمران8)
توصیهای برای جلوگیری از گمراهی، پس از هدایت
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاء تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءكُم مِّنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَن تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِن كُنتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاء مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنتُمْ وَمَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاء السَّبِيلِ ﴿ممتحنة1﴾
اى كسانى كه ايمان آوردهايد! دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگيريد- كه نسبت به آنها اظهار محبت كنيد در حالى كه قطعا به آن حقيقت كه براى شما آمده [يعنى قرآن] كافر شدند و به اين علت كه به خدا، پروردگارتان ايمان آوردهايد، پيامبر و شما را [از ديارتان] بيرون مىكنند- اگر براى جهاد در راه من و طلب رضاى من بيرون آمدهايد. پنهانى با آنها رابطه دوستى برقرار مىكنيد در حالى كه من به آنچه پنهان داشتيد و آنچه آشكار نموديد داناترم. و هر كس از شما چنين كند، قطعا راه درست را گم كرده است. (ممتحنه1 )
کاوشگران نور
دریافت فایل صوتی
بازگشت
Share
|
